پایگاه اطلاع رسانی سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری کشور - سیمای آبخیزداری استان
 
سیمای آبخیزداری استان

حوزه آبخیز(watershed) واحدی هیدرولوژیک است که به عنوان واحد فیزیکی, بیولوژیکی, سیاسی, اجتماعی و اقتصادی برای طراحی ومدیریت منابع طبیعی (آب, خاک, پوشش گیاهی) پذیرفته شده است به عبارت دیگر آبخیز منطقه ای توپوگرافی است که توسط یک سیستم رودخانه زهکشی ميشود. آبخیز داری (watershed management)عبارت است از فرآیند تنظیم و اجرای اقدامات مناسب به منظور اداره منابع موجود در آبخیز, باکسب منافع, بدون آسیب رساندن به موجودیت این منابع.

 
 

علم آبخيز داري و حفاظت خاك در اوايل قرن بيستم و عمدتا به دلايل زير پا به عرصه نهاد:

1-كسب دانش و آگاهي بيشتر در مورد چرخه هيدرولوژي و عملكرد آن.

2-افزايش جمعيت و فشار بر منابع طبيعي و اراضي و منابع آب.

3-افزايش بيش از حد مصرف آب و لزوم تامين منابع آبي بيشتر.

 4-بروز مشكلات جديد و پيچيده تري همچون آلودگي منابع آب، وقوع سيلاب،افت منابع آب زيرزميني و ...

 

تاریخچه فعالیت های آبخیزداری  در ایران به اواخر دهه سی شمسی برمی گردد که با تشكيل ادارات بررسي هاي آب وخاك وحفظ منابع در وزارت كشاورزي در سال 1328 و گزارش كارشناسان فائو درباره وضعيت خطرناك فرسايش خاك در ايران در سال 1337 شروع شد.  درسال 1349 اولين طرح آبخيز داري توسط فارغ التحصيلان دانشكده جنگلداري كرج تهيه شد. سال 1351- دفتر فني خاك كه در سال 1347 تأسيس شده بود در اين سال به دفتر حفاظت خاك وآبخيزداري تبديل شد . تشكيل اين دفتر رابه لحاظ توسعة چشمگير فعاليتهاي آبخيزداري ميتوان نقطه عطفي در تاريخ آبخيزداري كشور بحساب آورد. در  سال 1353 اولين طرح جامع آبخيزداري توسط كارشناسان ايراني تهيه گرديد.  در دهه هفتاد، ارتقاء تشكيلات آبخيزداري كشور از سطح يك دفتر به يك معاونت در وزارت جهاد سازندگي موجب گسترش كمي فعاليتها واهداف آن گرديد . درسال 1380 با ادغام وزارتين جهاد سازندگي و كشاورزي وتشكيل وزارت جهاد كشاورزي، معاونت آبخيزداري و سازمان جنگلها ومراتع كشور در يكديگر ادغام گرديدند.

 

فعالیت های آبخیزداری استان کهگیلویه و بویراحمد به اواخر دهه شصت بر می گردد که در قالب  عملیات مکانیکی شامل ایجاد سدهای گابیونی(توری سنگی)، سدهای سنگی ملاتی و بتونی، سدهای خاکی، پخش سیلاب، دیوار ساحلی و همچنین عملیات بیولوژیکی- مدیریتی شامل کاشت بذرپاشی، کپه کاری، بذرکاری و کنتورفارو انجام گرفته است. حوزه های آبخیز استان کهگیلویه و بویراحمد  شامل حوزه های آبخیز مارون حوزه آبخیز سدکوثر، حوزه آبخیز  کارون ، حوزه آبخیز سد چم و حوزه آبریز شهری و حوزه‌های آبخیز داخلی می باشند.  

فعالیت های آبخیزداری استان کهگیلویه و بویراحمد از سال 1370 با هدف کنترل سیلاب، کنترل فرسایش و رسوب، افزایش سطح سفره های آب زیرزمینی، بهبود آب چاه ها و قنوات، کاهش تخریب اراضی، افزایش تفرجگاه ها و کمک به زیرساخت های بخش تولید شروع شد که میزان این فعالیت ها از ابتدا تا پایان سال 1392 شامل مطالعات تفضیلی- اجرایی ، عملیات مکانیکی ، عملیات بیولوژیکی ، عملیات مدیریتی می باشد که كليه فعاليتهاي فوق از سال1370-1392با اعتيار294ميليارد ريال توسط معاونت آبخيزداري  اجراشده است (به شرح زیر):

مساحت مطالعات توجیهی                             1409359 هکتار

مساحت مطالعات تفضیلی-اجرایی                 614669 هکتار

حجم عملیات مکانیکی                                2218554 متر مکعب                        

     حجم عملیات بیولوژیکی                              66992 هکتار

حجم عملیات مدیریتی                                  225940 هکتار

كليه فعاليتهاي فوق ازسال1370-1392بااعتيار294ميليارد ريال توسط معاونت آبخيزداري  اجراشده است. برای اجرای 24مورد سازه آبی شاخص آبخیزداری 37میلیارد اعتبار هزینه شده که سالانه حجمی معادل 24میلیون متر مکعب رواناب سطحی استحصال می نماید به ازای هر متر مکعب آب استحصال شده در پروژه های شاخص اجراشده 1540ریال هزینه شده است .  

اثرات اجرايي عمليات آبخيزداري در استان کهگیلویه و بویراحمد به شرح ذیل می باشد:

1-كنترل روان آب سطحي سالانه

2-كنترل فرسايش سالانه

  3-تقويت سفره هاي آب زيرزميني ونفوذآب سالانه

4-ايجاداشتغال موقت ودائم

5-ايجادتفرجگاه ومكان هاي تفريحي

6-تقويت پوشش گياهي وافزايش توليدمحصولات كشاورزي

7-ايجادتعادل دام ومرتع وافزايش توليدمراتع درواحدسطح

8-كاهش رسوبات ورودي وافزايش عمرمفيدسدها

9-كاهش تخريب اراضي زراعي وجلوگيري از خسارت ناشي از سيل درمناطق شهري وروستايي

10- كنترل فرسايش خندقي وتثبيت آبراهه ها در بحث عملیات آبخیزداری تاکنون حدود 37% وسعت حوزه های آبخیز استان مطالعات اجرایی انجام شده که حدود 12% این مطالعات، فعالیت‌های آبخیزداری آن اجرا شده است. جهت اجرای 23% باقی مانده مطالعات اجرایی آبخیزداری، 1700 میلیارد ریال اعتبار مورد نیاز است که در صورت تامین اعتبار سالانه 350 میلیون مترمکعب مهار سیلاب‌های فصلی، 130 میلیون مترمکعب  افزایش نفوذپذیری آب چاه‌ها و قنوات و سفره های زیر زمینی، 50% کنترل فرسایش و رسوب و افزایش عمر مفید سدها را در پی خواهد داشت. 

حوزه های آبخيز استان به شرح زیر می باشد:

1)   حوزه آبخیز سد مارون با 3840 کیلومتر مربع معادل 5/23 درصد وسعت حوزه های آبخیز استان

2)   حوزه آبخیز سد کوثر 2429 کیلومتر مربع معادل 15 درصد وسعت حوزه های آبخیز استان

3)    حوزه آبخیز سد کارون  4265 کیلومتر مربع معادل 26 درصد وسعت حوزه های آبخیز استان

4)  حوزه آبخیز سد چم شیر (در دست ساخت) 1900کیلو متر مربع معادل 7/11 درصد وسعت حوزه های آبخیز استان

5)    حوزه آبریز شهری با 4/5 درصد و حوزه های آبخیز داخلی با 1/23 درصد وسعت استان را تشکیل میدهند.

 

 

چاپ | ارسال به ديگران  |